Basit Makineler

Kazanımlar

8.2. Basit Makineler / Fiziksel Olaylar 8.2.1. Basit Makineler
8.2.1.1. Basit makinelere örnekler verir ve sağladığı avantajları örneklerle açıklar.
8.2.1.2. Basit makinelerin günlük yaşamdaki kullanım alanlarına örnekler verir.
8.2.1.3. Basit makinelerden yararlanarak günlük yaşamda iş kolaylığı sağlayacak bir düzenek tasarlar ve yapar.

BASİT MAKİNELER

Basit bilimsel ilkelere dayanan, uygulanan kuvvetin yönünü, doğrultusunu ve şiddetini değiştirerek iş yapmayı kolaylaştıran araçlara basit makineler denir.

basit-makineler

BASİT MAKİNELERİN ÖZELLİKLERİ

-İş kolaylığı sağlarlar.
-İnsan gücüyle çalışırlar.
-Bazıları kuvvetin yönünü değiştirir.
-Bazıları kuvvetten kazanç sağlar.
-Bazıları yoldan kazanç sağlar.
-Enerji dönüşümü yapabilir.

Basit makinelerde kuvvetten kazanç varsa yoldan kayıp vardır. Aynı şekilde yoldan kazanç varsa kuvvetten kayıp vardır. Kısacası aynı anda hem yoldan hem de kuvvetten kazanç yoktur!

Basit makinelerde yapılan iş ve harcanan enerji her zaman aynıdır!
Bu yüzden İşten ve enerjiden kayıp veya kazançtan söz edilemez!

 

BASİT MAKİNE ÇEŞİTLERİ VE KULLANILDIĞI YERLER

1.MAKARALAR

a.Sabit Makaralar

sabit-makaralar

Bir yere monte edilmiş şekilde kullanılan makaralardır. Makaraya geçirilen ipin bir ucunda yük bulunurken diğer ucundan kuvvet uygulanır.

YÜK = KUVVET    bağlantısı vardır.

– Makara merkezinden bir noktaya sabitlenir.
– Kuvvet, yükün ağırlığına eşittir.
– Kuvvetten kazanç veya kayıp yoktur.
– Sadece Kuvvetin yönünü değiştirir.

ÖRNEKLER;

  • Bayrak gönderi makarası, İnşaatlarda Kullanılan Makaralar, Gemicilikte Kullanılan Makaralar.

 

b.Hareketli Makaralar

hareketli-makaralar

Yükle birlikte hareket eden makaralara hareketli makara denir. Hareketli makaralarda makaraya geçirilen ipin bir ucu sabit bir yere bağlanırken diğer ucundan kuvvet uygulanır. Hareketli makaralarda kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.

Hareketli makaralar kuvvetten kazanç, yoldan kayıp oluşturan araçlardır.

ÖRNEKLER; vinçlerde kullanılan makaralar, asansör makaralar.

 

c.Palangalar

palangalar

Sabit ve hareketli makaraların alt alta bağlanmasıyla oluşturulan bileşik makara sistemlerine palanga denir.

  • Palangalarda kullanılan makara sayısı ve kuvvetin uygulanış yönü kuvvet kazancını etkiler.

Palangalar kuvvetten kazanç, yoldan kayıp oluşturan araçlardır.

ÖRNEKLER; Teknelerde Kullanılan Palanga , Gemilerde Kullanılan Palanga

 

2.KALDIRAÇLAR

Sabit bir destek etrafında dönebilen araçlara kaldıraç denir. Kaldıraçlarda kuvvetin desteğe olan uzaklığa kuvvet kolu, yükün desteğe olan uzaklığına ise yük kolu denir.

a.Desteği Ortada Olan Kaldıraçlar

destegi-ortada-olan-kaldiraclarDesteğin uygulanan kuvvet ile yük arasında olduğu kaldıraç tipidir. Bu tip kaldıraçlara çift taraflı kaldıraçlar denir.

ÖRNEKLER;

  • Eşit kollu terazi, pense,
  • Makas, tırnak makası,tahterevalli
  • Bağ makası/Budama makası, Kriko, Kerpeten
  • Uzunca bir sopa ve taş, Levye
  • Çivi sökerken keser, Mandal ,Kayık küreği bu tip kaldıraçlara örnektir.
  • Çift taraflı kaldıraçlar uygulanan kuvvetin yönünü değiştirir.
  • Bu tip kaldıraçlarda desteğin kuvvete ve yüke olan uzaklığına bakılarak kuvvet kazancı olup olmadığı  anlaşılır.

 

b.Yükün Ortada Olduğu Kaldıraçlar

yuku-ortada-olan-kaldiraclar

  • Yükün uygulanan kuvvet ile desteğin arasında olduğu kaldıraç tipidir.
  • Bu tip kaldıraçlara tek taraflı kaldıraçlar denir.
  • Uygulanan kuvvetin yönünü değiştirmez

ÖRNEKLER;

  • El arabası
  • Ceviz kıracağı, fındık kıracağı
  • Gazoz açacağı,delgeç
  • Menteşeli kapılar

Bu tip kaldıraçlarda daima  kuvvet kolu > yük kolu olduğundan daima kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.

 

 

c.Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraçlar

kuvveti-ortada-olan-kaldiraclar

  • Uygulanan kuvvetin yük ile desteğin arasında olduğu kaldıraç tipidir.
  • Bu tip kaldıraçlara tek taraflı kaldıraçlar denir.
  • Uygulanan kuvvetin yönünü değiştirmez.

ÖRNEKLER

  • Cımbız, Maşa, Kürek
  • Şeker/limon tutacağı, teniz raketi
  • Tel Zımba, Çekiç, Olta
  • Buz hokeyi sopası
  • Beyzbol sopası
  • Alt Çene kemiği
  • Kol kası bu tip kaldıraçlara örnektir.

 

 

 

3.EĞİK DÜZLEM

egik-duzlem

 

  • İki ucu arasında yükseklik farkı bulunan yüzeylere eğik düzlem denir.
  • Eğik düzlemlerde daima kuvvetten kazanç vardır.

ÖRNEKLER; Kaydırak, yük rampası,engelli rampası, merdiven ,çatı

 

 

 

 

4.ÇIKRIK

kuyu-cikrik

 

  • Aynı eksen etrafında dönen iki silindirin birleşmesinden oluşan basit makineye çıkrık denir.
  • Çıkrık çalışırken kuvvetin yönünü değiştirir. Aynı zamanda kuvvetten kazanç yoldan kayıp sağlar.
  • ÖRNEKLER; Kuyudan su çekme, direksiyon, yün eğirme çıkrığı, kahve/karabiber değirmeni,kıyma makinesi, El mikseri, Anahtar, Bisiklet Pedalı, Kapı tokmağı, Musluk ve vana başları, Olta makarası ,Tornavida

 

 

 

 

 

DİĞER BASİT MAKİNELER

DİŞLİLER

  • Daire şeklinde olup ve üzerinde eşit aralıklarla dişler bulunan ve bir eksen etrafında dönebilen birbirlerine dişlerle veya zincirle bağlanan basit makinelere dişli çark ya da dişli denir.
  • Dişliler hareketin aktarılmasında, kuvvetin yön ve doğrultusunun değiştirilmesinde kullanılır.
  • ÖRNEKLER; Saat Dişlileri,araba dişlileri,bisiklet dişlileri, asansör dişlileri,tank dişlileri.

VİDA

  • Bir silindir çubuğun etrafına sarılı eğik düzleme vida denir.
  • Vida da eğik düzlemde olduğu gibi kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.
  • ÖRNEKLER; vida,yangın merdiveni,Arşimet vidası

KASNAKLAR

  • Daire şeklinde etrafı pürüzsüz olan ve bir eksen etrafında kayış yardımıyla dönebilen basit makinelere kasnak  denir. Kasnaklar dönme hareketinin yerini, yönünü ve hızını değiştirmek için kullanılır.

ÖRNEKLER; dikiş makinesi, patoz, yürüyen merdiven kasnakları, araba kasnağı.

TEKERLEK

  • Ortasından geçen eksen etrafında dönebilen disk şeklindeki basit makinelere tekerlek denir.
  • Tekerlekler aracın kolay hareket etmesini sağlar ve kuvvet kazancı ve iş kolaylığı sağlar.

BİLEŞİK MAKİNE

İki ya da daha fazla basit makinenin birleştirilmesiyle oluşturulan araçlara bileşik makine denir.

ÖRNEKLER;Bisiklet, el arabası, matkap, Olta, Dağa tırmanma çekici.

 

 

İlk Dönem Yarıyıl Tatili
19 Ocak 2018 Cuma

Üye OlŞifremi Unuttum