Isı Maddeleri Etkiler

Kazanımlar

5.3.4. Isı Maddeleri Etkiler
Önerilen Süre: 5 ders saati

Konu/Kavramlar: Genleşme, büzülme
5.3.4.1. Isı etkisiyle maddelerin genleşip büzüleceğine yönelik deneyler yapar ve sonuçlarını tartışır.
5.3.4.2. Günlük yaşamdan örneklerle genleşme ve büzülme olayları arasındaki ilişkiyi fark eder.

Isı Maddeleri Etkiler

Isınma-Soğuma

Bir madde ısı alarak ısınır, ısı vererek soğur. Çorbayı ocağa koyduğumuzda ısı alarak ısınır. Buzdolabına koyduğumuzda ısı vererek soğur. Isının maddeler üzerindeki en belirgin etkisi ısınma ve soğumadır. Isınan maddeler genleşirken, soğuyan maddeler büzülür.

Genleşme

Katı maddelere ısı verdiğimizde boyları uzar, yüzeyleri genişler ve hacimleri artar. Buna genleşme adı verilir. Elektrik telleri, demir yolu rayları yazın genleşir. Kavanoz kapağını açmak için sıcak suya koyarız, bu sayede kapak genleşerek açılır.

Demir yolu raylarının genleşmesi sonucu bozulabilir. Bu nedenle rayların arasında boşluk bırakılır.

Büzülme

Sıcaklığı düşen maddenin hacmi küçülür. Bu olaya büzülme adı verilir. Kışın elektrik telleri ve demir yolu rayları büzülür.

Not:

  • Termometre içindeki sıvı ısı alınca genleşir. Isı verince büzülür.
  • Su başka maddelerden farklıdır. Su 4 °C en küçük hacimdedir. Sıcaklık arttığında ya da azaldığında genleşir ve hacmi artar.
  • Sıcaklığı artan gazlarda genleşir. Sıcak hava da balonlar çok genleşerek patlayabilir.
  • Sıvılar ve gazlarda katılar gibi genleşip büzülebilir.
  • Çaydanlıkta suyun kaynarken taşması sıvıların genleşmesiyle ilgilidir.
  • Sıvılar, katılardan daha fazla genleşir.

Genleşme ve büzülmenin olumlu yönleri

* Sıkışan konserve kutusu genleştirilerek açılır.
* Termometre genleşme ve büzülme sayesinde çalışır.
* Termostatın çalışmasını sağlar.
* Toprak oluşur.
* Gözlük camı sıkıştırılmasında kullanılır.
* Sıcak hava balonunun uçması için içindeki hava ısı etkisiyle genleşir.

Genleşme ve büzülmenin olumsuz yönleri

* Soğuk bardağın aniden ısınması ile çatlaması
* Sıcak günlerde genleşme ile gözlük camları düşebilir.
* Mutfak tüpü, konserve kutusu ve sprey kutular genleşme ile patlayabilir.
* Tren rayları genleşme ile bozulabilir.
* Yaz aylarında elektrik tellerinin sarkarak tehlike oluşturur.
* Ağzı kapalı kapdaki suyun buzdolabında donarak kabı çatlatır.
* Soğuk havada donan su boruları patlatır.

Farklı genleşmelere sahip metal çiftleri ısıtılırsa ya da soğutulursa bükülme meydana gelir.

Bu özellikten yararlanılarak ütü, fırın gibi araçlarda termostat yapılmıştır.

Gravzant Halkası

Gravzant halkası ve demir küre aynı sıcaklıkta olduklarında küre halkadan geçer. Demir küre ısıtıldığında genleşir ve halkadan geçmez.

Bu deneyle ısı etkisi ile maddelerin genleştiğini görmüş olursunuz.

2.Dönem Teog Fen Bilimleri Sınavı
27 Nisan 2017 Perşembe

Üye OlŞifremi Unuttum